تبلیغات
مانقیم - قوتادغو بیلیگین اوچ نوسخه‌سی: هرات، مصر و فرغانه نوسخه‌لری

قوتادغو بیلیگین اوچ نوسخه‌سی: هرات، مصر و فرغانه نوسخه‌لری



علیرضا آقازاده

 

بو یازی، آزجا آرتیرمالار و اویغونلاشدیرمالارلا، پروفسور احمد ارجیلاسونون "تورک دیلی تاریخی" کیتابیندان آلینمیشدیر.

 

هرات نوسخه‌سی 842نجی هجیری ایلده هراتدا، "امیر تیمور"ون دؤردونجو اوغلو "معین الدین شاهرخ"ـون درباریندا یازیلمیشدیر. امیر تیمور زمانیندا اصیل تورک دیلی و اسکی تورک خطی (اویغور الیفباسی)، تورکلرین آتابابالاریندان یادیگار اولاراق یئنی بیر اؤنم تاپیر. امیر تیمور بو خطی دیریلتسین دئیه چاغاتای تورکجه‌سینی رسمی ائدندن سونرا بعضی بویروقلارینی بو خطده یازدیریر. ارجیلاسونون دئدیگینه گؤره، عثمانلی سولطانی ایکینجی موراد، اوغلو شاهزاده محمده (سلطان محمد فاتح) اویغور خطی اؤیرتمنی توتوبموش. بو خط ایللر اوندان سونرایا کیمی عثمانلی درباریندا دا ایشله‌نیرمیش و بعضی کیتابلار دا بو خطده یازیلمیشدیر. آنجاق بو سنّت اوزون سورمه‌ییب بیر مدتدن سونرا اونودولور. قوتادغوبیلیگین هرات نوسخه‌سی ده تیموری‌لر گلَنه‌یینه دایاناراق اویغور الفباسیندا یازیلمیشدیر. سونرالار "شیخ‌زاده عبد الرزاق بخشی" آدیندا ایکینجی بایزید درباریندا اولان بیر کاتیب بو نوسخه‌نی هراتدان عثمانلی دربارینا آپاریر. اویغور الیفباسی عثمانلی درباریندا اونودولاندان سونرا، هرات نوسخه‌سی ده اونودولموش قالیر. 18نجی میلادی قرنین سونلاریندا، عثمانلی بیلیم‌چی‌سی "هامئر" بو نوسخه‌نی تاپیب وییئنه آپاریر. او، نوسخه‌نین نئچه صفحه‌سینین کوپیسینی پاریسده اولان آمئده ژوبئرته گؤنده‌ریر. او ایسه اونو "ژورنال آسیاتیک" درگیسینده قوتادغو بیلیگی ایلک دؤنه اولاراق یئنی دونیایا تانیتدیریر. بو نوسخه ایندی ویئنده اوتریشین میللی کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر.

مصر نوسخه‌سی 775نجی هیجری ایلدن قاباقکی بیر تاریخده، مملوک‌لار دؤولتینین امیرلریندن اولان "عز الدین آیدمیر" آدینا عرب الیفباسیندا استنساخ اولوبدور. بو اثر یوز ایللرجه قاهیره‌نین خدیویه کیتابخاناسیندا قالمیشدیر. بو کیتابخانانین مدیری، موریتز، 1986نجی ایلده کیتابخانانی فهرست ائدرکن، بو نوسخه‌نی یئرآلتی قاتدا، واراقلاری قاریشمیش بیر دورومدا تاپیر. بو نوسخه ایندی قاهیره‌ده مصرین دؤولت کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر. مملوک‌لار دؤنه‌مینده، تورک دیلی اؤیرتیمی اولاراق، چوخلو سؤزلوکلر و قرامئر کیتابلاری یازیلمیشدیر.

قوتادغو بیلیگین ان اسکی نوسخه‌سی فرغانه نوسخه‌سی‌دیر. بو نوسخه‌نین دقیق استنساخ تاریخی بللی دئییل؛ اما هجری 750نجی ایلدن قاباق استنساخ اولموشدور. نوسخه‌نی "زکی ولیدی طوغان" 1913ده "فرغانه" منطقه‌سینده تاپیب اونو قیسا بیر یازی ایله تانیتدیریر. بیرینجی دونیا ساواشینین گرگینلییینده نوسخه ایتیر. سونرالار فیرات آدیندا اؤزبکیستانلی بیر بیلگین، 1925ده نوسخه‌نی یئنیدن تاپیر. بو نوسخه ایندی تاشکند کیتابخاناسیندادیر.